ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವಜನರನ್ನೇ ಎದುರಿಸಬೇಕಾದ ಸಂದರ್ಭ ಬಂದಾಗ ಅರ್ಜುನನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಘರ್ಷದ ಉತ್ತುಂಗವೇ ಈ ಶ್ಲೋಕಗಳು. ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನು ಕೇವಲ ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಅಂಜುತ್ತಿಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಯುದ್ಧದಿಂದಾಗುವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ನೈತಿಕ ಪತನದ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶ್ಲೋಕ 43
ದೋಪೈರೇತೈಃ ಕುಲಘ್ನಾನಾಂ ವರ್ಣಸಂಕರಕಾರಕೈಃ |
ಉತ್ಪಾದ್ಯನ್ತೇ ಜಾತಿಧರ್ಮಾಃ ಕುಲಧರ್ಮಾಶ್ಚ ಶಾಶ್ವತಾಃ ||
ಅರ್ಥ: ಸಮಾಜದ ಬಣ್ಣಗೇಡಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಕುಲಗೇಡಿಗಳ ಇಂಥ ತಪ್ಪುಗಳಿಂದ ಸಹಜ ಧರ್ಮಗಳು ಮತ್ತು ಅಳಿವಿರದ ಕುಲಧರ್ಮಗಳು ನೆಲೆಗೆಡುತ್ತವೆ.
ಶ್ಲೋಕ 44
ಉತ್ಪನ್ನಕುಲಧರ್ಮಾಣಾಂ ಮನುಷ್ಯಾನಾಂ ಜನಾರ್ದನ |
ನರಕೇ ನಿಯತಂ ವಾಸೋ ಭವತೀತ್ಯನುಶುಶ್ರುಮ ||
ಅರ್ಥ: ಓ ಜನಾರ್ದನ, ಕುಲ ಧರ್ಮದ ನೆಲೆದಪ್ಪಿದವರಿಗೆ ನರಕವೇ ಮುಗಿಯದ ನೆಲೆ ಎಂದು ಕೇಳಿ ಬಲ್ಲೆವು.
ಶ್ಲೋಕ 45
ಅಹೋ ಬತ ಮಹತ್ ಪಾಪಂ ಕರ್ತುಂ ವ್ಯವಸಿತಾ ವಯಮ್ |
ಯದ್ ರಾಜ್ಯಸುಖಲೋಭೇನ ಹಂತುಂ ಸ್ವಜನಮುದ್ಯತಾಃ ||
ಅರ್ಥ: ಅಯ್ಯೋ….! ಎಂಥ ಹಿರಿಯ ತಪ್ಪನ್ನು ಮಾಡತೊಡಗಿದ್ದೆವು ನಾವು! ದೊರೆತನದ ಸುಖದ ದುರಾಸೆಯಿಂದ ನಮ್ಮ ಮಂದಿಯನ್ನೇ ಕೊಲ್ಲ ಹೊರಟಿದ್ದೇವಲ್ಲ!
ಶ್ಲೋಕ 46
ಯದಿ ಮಾಮ್ ಅಪ್ರತೀಕಾರಮ್ ಅಶಸ್ತ್ರಮ್ ಶಸ್ತ್ರಪಾಣಯಃ ।
ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರಾರಣೇ ಹನ್ಯುಸ್ತನ್ನೇ ಕ್ಷೇಮತರಂ ಭವೇತ್ ||
ಅರ್ಥ: ಒಂದೊಮ್ಮೆ ಎದುರು ನಿಂತು ಹೋರಾಡದ, ಆಯುಧ ಹಿಡಿಯದ ನನ್ನನ್ನು ಧಾರ್ತರಾಷ್ಟ್ರರು ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಕೊಲ್ಲುವುದಾದರೆ ಅದು ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯವಾದೀತು.
ಶ್ಲೋಕ 47 (ಸಂಜಯ ಉವಾಚ)
ಏವಮುಜ್ಝಾ ಅರ್ಜುನಃ ಸಂಖೇ ರಥೋಪಸ್ಥ ಉಪಾವಿಶತ್ |
ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಶರಂ ಚಾಪಂ ಶೋಕಸಂವಿಗ್ನಮಾನಸಃ ||
ಅರ್ಥ: ಸಂಜಯ ಹೇಳಿದನು: ಕಾಳಗದ ಕಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಬಿಲ್ಲು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಸುಟು, ಅಳಲಿನಿಂದ ತಳಮಳಿಸುತ್ತ ತೇರ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಬಿಟ್ಟ.
ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತ ಸಾರಾಂಶ:
ಅಧ್ಯಾಯ ಒಂದರ ಈ ಕೊನೆಯ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಅರ್ಜುನನ ವಿಷಾದದ ತೀವ್ರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತವೆ. ಯುದ್ಧದ ಭೀಕರತೆ ಮತ್ತು ಕುಲನಾಶದ ಭೀತಿಯಿಂದ ಅರ್ಜುನನು ಧೃತಿಗೆಟ್ಟು ಶಸ್ತ್ರತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣನ ಶರಣಾಗತಿಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದಿನ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದಿವ್ಯೋಪದೇಶವು (ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗ) ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
