ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಅಧ್ಯಾಯ-2 : ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಂತ ಬಂಧು-ಬಾಂಧವರನ್ನು ಕಂಡು ಶಸ್ತ್ರ ಕೆಳಗಿಟ್ಟ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ, ಜಗತ್ತಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನೀಡಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಉಪದೇಶವೇ ‘ಸಾಂಖ್ಯ ಯೋಗ’. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಇಡೀ ಸಾರವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯದ ಆರಂಭಿಕ 6 ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸರಳ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

1. ಕರುಣೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಪಾರ್ಥ (ಶ್ಲೋಕ – 01)

ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ – “ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ, ದೈನ್ಯಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಕಂಡು ಮಧುಸೂದನನು (ಕೃಷ್ಣ) ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು” ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಅತಿಯಾದ ಮೋಹ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹೇಗೆ ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸಾಕ್ಷಿ.

2. ಕೃಷ್ಣನ ಮೊದಲ ಎಚ್ಚರಿಕೆ (ಶ್ಲೋಕ – 02)

ಅರ್ಜುನನ ಸ್ಥಿತಿ ಕಂಡು ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ – “ಅರ್ಜುನ, ಇಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು? ಇದು ಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ತಕ್ಕುದಲ್ಲ. ಇದು ನಿನಗೆ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೂ ತರುವುದಿಲ್ಲ, ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಕೊಡಿಸುವುದಿಲ್ಲ.”

3. ಹೇಡಿತನ ಬಿಟ್ಟು ಏಳು (ಶ್ಲೋಕ – 03)

“ಪಾರ್ಥ, ಹೇಡಿಯಾಗಬೇಡ. ನಿನ್ನಂತಹ ವೀರನಿಗೆ ಇದು ಶೋಭಿಸದು. ಹೃದಯದ ಈ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಕೊಡವಿ ಹಾಕಿ, ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾಗು” ಎಂದು ಕೃಷ್ಣನು ಅರ್ಜುನನ ಸುಪ್ತ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಾನೆ.

4. ಪೂಜನೀಯರ ಮೇಲೆ ಬಾಣವೇ? ಅರ್ಜುನನ ತರ್ಕ (ಶ್ಲೋಕ – 04)

ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತಿಗೆ ಅರ್ಜುನ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾ – “ಹೇ ಮಧುಸೂದನ, ಪೂಜೆಗೆ ಅರ್ಹರಾದ ಭೀಷ್ಮ ಪಿತಾಮಹ ಮತ್ತು ಗುರು ದ್ರೋಣಾಚಾರ್ಯರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು ಹೇಗೆ? ಇದು ಧರ್ಮವೇ?” ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

5. ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡುವುದು ಲೇಸು (ಶ್ಲೋಕ – 05)

“ಇಂತಹ ಮಹಾನುಭಾವರನ್ನು ಕೊಂದು ರಾಜ್ಯ ಸುಖ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಭಿಕ್ಷೆ ಬೇಡಿ ಬದುಕುವುದು ಎಷ್ಟೋ ಮೇಲು. ಗುರು-ಹಿರಿಯರ ರಕ್ತದಿಂದ ಹಿರಿದ ಸುಖ ನಮಗೆ ಬೇಕೆ?” ಎನ್ನುವುದು ಅರ್ಜುನನ ತಳಮಳ.

6. ಗೆಲುವು-ಸೋಲಿನ ಗೊಂದಲ (ಶ್ಲೋಕ – 06)

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ – “ನಮಗೆ ಯಾವುದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾವು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಉತ್ತಮವೋ ಅಥವಾ ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಗೆಲ್ಲುವುದು ಉತ್ತಮವೋ? ಯಾರನ್ನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ ನಾವು ಬದುಕಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅಂತಹ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಪುತ್ರರೇ ಇಂದು ನಮ್ಮೆದುರು ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.”

ಸಾರಾಂಶ:

ಈ ಆರು ಶ್ಲೋಕಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬರುವ **’ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಮಕಾರ’**ದ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ. ತನ್ನವರ ಮೇಲಿನ ಅತಿಯಾದ ವ್ಯಾಮೋಹವು ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕರ್ತವ್ಯ ವಿಮುಖನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.